Dział 2: Elektronika, pomiary, schematy i normy · lekcja 1 · 10 min
Dioda, LED i prostownik
Ucz się w kursie z rysunkami i 3D
Dioda przepuszcza prąd tylko w jedną stronę: od anody do katody. W przeciwną stronę prąd blokuje, działa jak zawór. Na obudowie diody katodę oznacza pasek. Diody pracują w zasilaczach i ładowarkach, a świecąca dioda LED to też dioda, która podczas przewodzenia daje światło.
Sprawdź się: W którą stronę dioda przewodzi prąd?
Sprawdź się: Jak na obudowie diody prostowniczej oznaczona jest katoda?
Dioda nie przewodzi od zera. Najpierw trzeba przekroczyć jej napięcie progowe:
- dioda krzemowa: około 0,6–0,7 V,
- dioda germanowa: około 0,2–0,3 V.
Przy mniejszym napięciu prąd prawie nie płynie. Gdy podłączysz diodę odwrotnie, czyli zaporowo, prąd praktycznie nie płynie.
Sprawdź się: Od jakiego napięcia zaczyna wyraźnie przewodzić dioda krzemowa?
Diody LED nie podłączasz wprost do źródła napięcia. Prąd ogranicza rezystor połączony szeregowo. Wartość liczysz z prawa Ohma:
R = (U_zas − U_LED) / I
Przykład: zasilanie 5 V, żółta dioda 2 V, prąd 10 mA:
- R = (5 − 2) / 0,01 = 300 Ω,
- najbliższa większa typowa wartość to 330 Ω.
Nie wybierasz rezystora mniejszego od obliczonego, bo przez diodę popłynie za duży prąd.
Napięcie na świecącej diodzie zależy od jej koloru:
- czerwona: około 1,8–2,0 V,
- żółta: około 2,0 V,
- zielona: około 2,0–2,2 V,
- niebieska: około 3,0 V,
- biała: około 3,0–3,2 V.
Dla niebieskiej przy 5 V i 10 mA wychodzi (5 − 3) / 0,01 = 200 Ω, więc dobierasz 220 Ω.
Sieć daje prąd przemienny, a elektronika potrzebuje stałego. Zamienia go prostownik:
- jednopołówkowy: jedna dioda przepuszcza tylko jedną połówkę fali, druga przepada,
- mostkowy (mostek Graetza): cztery diody. Przy dodatniej połówce przewodzi jedna para diod, przy ujemnej druga.
W mostku prąd płynie przez odbiornik zawsze w tę samą stronę.
Sprawdź się: Ile diod ma prostownik mostkowy (mostek Graetza)?
Prąd za prostownikiem płynie w jedną stronę, ale pulsuje. Te wahania to tętnienia.
- w prostowniku dwupołówkowym mają częstotliwość 100 Hz, bo każda z dwóch połówek okresu sieci 50 Hz daje impuls,
- prostownik jednopołówkowy ma niską sprawność i duże tętnienia.
Tętnienia wygładza filtr. Poznasz go w lekcji o zasilaczu.
Rysunek w kursie: Wybierz rodzaj prostownika i przesuwaj chwilę albo odtwórz powoli. Podświetlona droga pokazuje, którędy płynie prąd, a wykres porównuje napięcie sieci z napięciem na odbiorniku.
- Dioda przewodzi od anody do katody (pasek)
- Mostek: przy każdej połówce przewodzi inna para diod
- Dwupołówkowy: tętnienia 100 Hz
Sprawdź się: Prostownik dwupołówkowy zasilasz z sieci 50 Hz. Jaka jest częstotliwość tętnień na jego wyjściu?
Pytania z tej lekcji
- W którą stronę dioda przewodzi prąd?
- Zasilasz czerwoną diodę LED z baterii **9 V**. Napięcie na diodzie to **2 V**, a prąd ma wynosić **10 mA**. Jaki rezystor szeregowy wychodzi z obliczeń?
- Ile diod ma prostownik mostkowy (mostek Graetza)?
- Prostownik dwupołówkowy zasilasz z sieci 50 Hz. Jaka jest częstotliwość tętnień na jego wyjściu?
- Jak na obudowie diody prostowniczej oznaczona jest katoda?
- Od jakiego napięcia zaczyna wyraźnie przewodzić dioda krzemowa?
Źródła6
- Politechnika Białostocka, instrukcja laboratoryjna WdE-05 „Zasilacz AC/DC”
- Politechnika Łódzka, ćwiczenie 21 „Diody i układy diodowe”
- UWM w Olsztynie, laboratorium „Badanie diod półprzewodnikowych i prostowników diodowych”
- Politechnika Wrocławska, Podstawy elektroniki, ćwiczenie 1 „Zasilacze stabilizowane”
- ZPE (MEN), „Zanim zbudujesz, dobierz odpowiednie komponenty: rezystor”
- Politechnika Białostocka, podręcznik „Podstawy elektrotechniki i elektroniki dla studentów informatyki”