Dział 6: Maszyny i urządzenia · lekcja 2 · 14 min
Silnik jednofazowy z kondensatorem i silnik uniwersalny
Ucz się w kursie z rysunkami i 3D
Pompa, wentylator, mała pilarka: w domu i warsztacie często pracuje jednofazowy silnik indukcyjny. Przykład z kart katalogowych BESEL (silniki SEh):
- zasilanie 230 V, 50 Hz,
- praca ciągła S1,
- otoczenie od -15 do +40 °C,
- IP54, izolacja klasy F.
W karcie każdego silnika jest podany kondensator pracy, np. 12 µF / 450 V.
Karty BESEL dla wielkości 63, dwa bieguny:
- SEh 63-2C (0,37 kW): sam kondensator pracy 12 µF, moment rozruchowy 0,5 momentu znamionowego,
- SEMh z podwyższonym momentem rozruchowym, np. SEMh 63-2C (0,25 kW): kondensator pracy 10 µF, moment rozruchowy 0,9,
- SEh 63-2CR(F): kondensator pracy 12 µF i rozruchowy 40 µF, moment rozruchowy 1,8 znamionowego, prąd rozruchowy 4,7 znamionowego.
Według BESEL silniki SEh 63-…R(F) mają dwa kondensatory, pracy i rozruchowy, oraz wyłącznik elektroniczny (R) albo wyłącznik odśrodkowy (F).
Gdy napęd rusza pod pełnym obciążeniem, wybierasz silnik, którego moment rozruchowy jest większy od momentu znamionowego. Łączysz go zawsze według schematu z dokumentacji producenta.
Sprawdź się: Co według BESEL ma silnik SEh 63-2CR(F), czego nie ma SEh 63-2C?
Sprawdź się: Napęd rusza pod pełnym obciążeniem. Który silnik z kart BESEL wybierzesz, żeby na pewno ruszył?
Prąd silnika jednofazowego liczysz z mocy na wale: I = P / (U · η · cos φ).
Dla SEh 63-2C: 370 W / (230 V · 0,71 · 0,97) ≈ 2,3 A. Karta podaje 2,40 A, więc wynik się zgadza.
Moc na tabliczce silnika to moc mechaniczna na wale, dlatego dzielisz też przez sprawność η.
Silnik uniwersalny ma uzwojenie wzbudzenia połączone szeregowo z twornikiem. Według podręcznika Politechniki Białostockiej kierunek wirowania nie zależy od kierunku napięcia, więc taki silnik zasilisz prosto z sieci prądu przemiennego.
Pole w stojanie jest wtedy przemienne, dlatego rdzeń stojana jest blachowany. Takie silniki napędzają m.in. odkurzacze i wentylatory małej mocy.
Rysunek w kursie: Wybierz silnik z kart BESEL i ustaw obciążenie przy rozruchu. W zakładce Prąd policz prąd z mocy na wale, a w zakładce Uniwersalny zobacz, co dzieje się w każdym półokresie prądu.
- Kondensator pracy i rozruchowy
- Rusza, gdy Mr > obciążenie
- I = P / (U · η · cos φ)
Sprawdź się: Dlaczego silnik uniwersalny kręci się w jedną stronę także przy zasilaniu prądem przemiennym?
Sprawdź się: Dlaczego rdzeń stojana silnika uniwersalnego jest blachowany?
Silnik uniwersalny nie może pracować bez obciążenia. Według PB jego prędkość przy zerowym momencie obciążenia dążyłaby do nieskończoności. Dlatego nie uruchamiasz go „na luzie”, np. wyjętego z urządzenia. Według PB takie silniki napędzają zwykle odkurzacze i wentylatory małej mocy.
Sprawdź się: Dlaczego silnika uniwersalnego nie uruchamia się bez obciążenia?
Pytania z tej lekcji
- Co według BESEL ma silnik SEh 63-2CR(F), czego nie ma SEh 63-2C?
- Napęd rusza pod pełnym obciążeniem. Który silnik z kart BESEL wybierzesz, żeby na pewno ruszył?
- Silnik jednofazowy 230 V ma na tabliczce 0,75 kW, sprawność 0,75 i cos φ 0,95. Jaki prąd pobiera przy obciążeniu znamionowym?
- Dlaczego silnik uniwersalny kręci się w jedną stronę także przy zasilaniu prądem przemiennym?
- Dlaczego rdzeń stojana silnika uniwersalnego jest blachowany?
- Dlaczego silnika uniwersalnego nie uruchamia się bez obciążenia?