Dział 7: Pomiary i odbiory · lekcja 3 · 12 min
Pętla zwarcia: czy zabezpieczenie zdąży
Ucz się w kursie z rysunkami i 3D
Gdy przewód L dotknie metalowej obudowy, prąd płynie pętlą zwarcia: od źródła (transformatora) przewodem liniowym do miejsca zwarcia i z powrotem przewodami ochronnymi do źródła.
Opór tej drogi to impedancja pętli zwarcia Zs. Im mniejsza, tym większy prąd zwarcia i tym szybciej zadziała zabezpieczenie.
Miernik zawsze mierzy impedancję, a prąd zwarcia wylicza: Ik = Un / Zs.
Sprawdź się: Co tak naprawdę mierzy miernik pętli zwarcia?
W układzie TN ochrona przez samoczynne wyłączenie działa, gdy:
Zs · Ia ≤ U0
- Zs: impedancja pętli zwarcia,
- Ia: prąd, który na pewno wyłączy zabezpieczenie w wymaganym czasie,
- U0: napięcie przewodu liniowego względem ziemi, u nas 230 V.
Po przekształceniu: Zs ≤ U0 / Ia. Pomiar mówi, czy w tym obwodzie zwarcie do obudowy zostanie wyłączone na czas.
Sprawdź się: Obwód gniazd 16 A w układzie TN, U0 = 230 V. W jakim czasie zabezpieczenie musi wyłączyć zwarcie do obudowy?
Ile to „na czas”? W układzie TN przy U0 = 230 V:
- 0,4 s w obwodach odbiorczych do 32 A (gniazda, oświetlenie),
- 5 s w obwodach rozdzielczych (np. wlz do rozdzielnicy).
Zabezpieczenie musi wyłączyć w tym czasie przy prądzie równym Ia.
Sprawdź się: Obwód zabezpieczony wyłącznikiem B16, układ TN, U0 = 230 V. Jaka może być największa impedancja pętli zwarcia Zs?
Skąd wziąć Ia dla wyłącznika nadprądowego? Bierzesz górną granicę zakresu jego natychmiastowego zadziałania:
- charakterystyka B: Ia = 5 · In, dla B16 to 80 A,
- charakterystyka C: Ia = 10 · In, dla C16 to 160 A.
Wtedy:
- B16: Zs ≤ 230 / 80 ≈ 2,88 Ω,
- C16: Zs ≤ 230 / 160 ≈ 1,44 Ω.
Wynik większy niż ta granica znaczy, że ochrona jest nieskuteczna.
Sprawdź się: Zmierzono Zs = 2,1 Ω w obwodzie C16 (układ TN, 230 V). Czy ochrona przez samoczynne wyłączenie jest skuteczna?
Rysunek w kursie: Wybierz wyłącznik i przesuwaj Zs. Ochrona jest skuteczna, gdy Zs nie przekracza U0 / Ia, czyli prąd zwarcia jest co najmniej równy Ia.
- Pętla: L do miejsca zwarcia, PE z powrotem
- Warunek: Zs · Ia ≤ U0
- B16: Ia = 80 A, C16: Ia = 160 A
Pętlę zwarcia mierzy się pod napięciem, metodą „sztucznego zwarcia”. Miernik mierzy napięcie, na chwilę włącza obciążenie pomiarowe, mierzy napięcie ponownie i z różnicy wylicza Zs.
Pomiar robi się m.in. w obwodach L–PE (to on ocenia ochronę przed porażeniem), a także L–N i L–L. Mierniki mają tryb L–PE dla obwodów z RCD, żeby pomiar nie wyłączał różnicówki.
Na ekranie widzisz Zs, a obok wyliczony prąd zwarcia Ik.
Sprawdź się: Miernik pokazał Zs = 1,15 Ω w sieci 230 V. Jaki prąd zwarcia wyliczy?
Jeśli w obwodzie jest też wyłącznik różnicowoprądowy, prąd wyłączający Ia jest bardzo mały: dla RCD 30 mA to dziesiątki lub setki miliamperów, a nie 160 A jak dla C16. Warunek Zs · Ia ≤ U0 jest wtedy niemal zawsze spełniony.
Gdy w obwodzie są różne urządzenia wyłączające, do oceny bierzesz najkorzystniejszy wynik. Dlatego RCD pomaga tam, gdzie sam wyłącznik nadprądowy nie zdążyłby wyłączyć.
Sprawdź się: Obwód C16 ma dodatkowo wyłącznik różnicowoprądowy 30 mA. Co z warunkiem Zs · Ia ≤ U0?
Pytania z tej lekcji
- Co tak naprawdę mierzy miernik pętli zwarcia?
- Obwód gniazd 16 A w układzie TN, U0 = 230 V. W jakim czasie zabezpieczenie musi wyłączyć zwarcie do obudowy?
- Obwód zabezpieczony wyłącznikiem B16, układ TN, U0 = 230 V. Jaka może być największa impedancja pętli zwarcia Zs?
- Zmierzono Zs = 2,1 Ω w obwodzie C16 (układ TN, 230 V). Czy ochrona przez samoczynne wyłączenie jest skuteczna?
- Miernik pokazał Zs = 1,15 Ω w sieci 230 V. Jaki prąd zwarcia wyliczy?
- Obwód C16 ma dodatkowo wyłącznik różnicowoprądowy 30 mA. Co z warunkiem Zs · Ia ≤ U0?